ممکن است یک فایل را با تصور اینکه یک نرم‌افزار، به‌روزرسانی یا فایل معمولی است دانلود کنید، اما بعد از اجرای آن متوجه رفتارهای غیرعادی در کامپیوتر شوید. در چنین شرایطی یکی از احتمالات، آلودگی سیستم به تروجان (Trojan) است؛ نوعی بدافزار که با پنهان کردن ماهیت واقعی خود تلاش می‌کند کاربر را به اجرای آن ترغیب کند.
تروجان برخلاف چیزی که گاهی با عنوان «ویروس تروجان» شناخته می‌شود، از نظر فنی ویروس نیست. ویروس می‌تواند خودش را تکثیر کرده و فایل‌های دیگر را آلوده کند، اما تروجان معمولاً برای ورود به سیستم به دانلود، نصب یا اجرای آن توسط کاربر یا سوءاستفاده از روش‌های دیگری مانند مهندسی اجتماعی نیاز دارد.
تروجان چیست؟
تروجان یک نوع بدافزار است که با ظاهر یا عملکردی ظاهراً قانونی، کاربر را فریب می‌دهد تا آن را دانلود، نصب یا اجرا کند. برای مثال، ممکن است یک فایل مخرب خودش را به شکل نرم‌افزار کاربردی، فایل به‌روزرسانی، پیوست ایمیل یا حتی یک برنامه امنیتی نشان دهد. پس از اجرا، تروجان می‌تواند بسته به نوع خود فعالیت‌های مختلفی انجام دهد؛ از سرقت اطلاعات و باز کردن دسترسی از راه دور گرفته تا دانلود بدافزارهای دیگر.
به همین دلیل، پاسخ سؤال «تروجان چیست؟» فقط به یک برنامه مخرب محدود نمی‌شود. تروجان یک دسته گسترده از بدافزارهاست که هدف مشترک آن‌ها پنهان کردن ماهیت مخرب و فریب کاربر یا استفاده از یک نرم‌افزار دیگر برای اجرای کد مخرب است. ESET تروجان‌ها را در دسته بدافزارهایی قرار می‌دهد که می‌توانند برای باز کردن درِ پشتی، کنترل دستگاه، سرقت اطلاعات و اجرای بدافزارهای دیگر مورد استفاده قرار بگیرند.
پیشنهاد مطالعه : باج افزار چیست و چگونه از آن جلوگیری کنیم؟
چرا به آن تروجان یا اسب تروا می‌گویند؟
نام تروجان از داستان معروف اسب تروا در تاریخ باستان گرفته شده است. در این داستان، سربازان یونانی داخل یک اسب چوبی پنهان شدند و آن را به‌عنوان هدیه وارد شهر تروا کردند. زمانی که اسب وارد شهر شد، سربازان از داخل آن خارج شدند و راه را برای حمله باز کردند.
تروجان‌های کامپیوتری نیز تقریباً همین ایده را دنبال می‌کنند: ظاهر فایل یا برنامه می‌تواند عادی یا مفید به نظر برسد، اما در پشت این ظاهر، کد مخرب قرار دارد. کاربر با اجرای چیزی که تصور می‌کند یک فایل معمولی است، در واقع به بدافزار اجازه اجرا می‌دهد.
تروجان چگونه وارد کامپیوتر می‌شود؟
تروجان برای ورود به سیستم معمولاً به شکلی ارائه می‌شود که کاربر تصور کند با یک فایل یا برنامه معتبر روبه‌رو است. یکی از روش‌های رایج، ارسال ایمیل یا پیام حاوی فایل پیوست یا لینک مخرب است. برای مثال، ممکن است فایل با عنوان فاکتور، رزومه، قرارداد، گزارش یا به‌روزرسانی نرم‌افزار ارسال شود و کاربر را برای باز کردن آن ترغیب کند.
دانلود نرم‌افزارهای نامعتبر، نسخه‌های کرک‌شده، فایل‌های ناشناس، به‌روزرسانی‌های جعلی و برخی وب‌سایت‌های آلوده نیز می‌توانند مسیر ورود تروجان باشند. در بعضی حملات، مهاجم از یک آسیب‌پذیری نرم‌افزاری یا تکنیک‌های مهندسی اجتماعی استفاده می‌کند تا قربانی فایل مخرب را اجرا کند.
نکته مهم: خطر اصلی تروجان این است که ممکن است در لحظه ورود، هیچ ظاهر مشکوکی نداشته باشد. یک فایل می‌تواند نام، آیکون و حتی توضیحی کاملاً عادی داشته باشد، اما محتوای واقعی آن مخرب باشد.
تروجان بعد از ورود به کامپیوتر چه کاری انجام می‌دهد؟
عملکرد تروجان به نوع آن بستگی دارد و به همین دلیل نمی‌توان گفت تمام تروجان‌ها دقیقاً یک کار انجام می‌دهند. برخی برای سرقت اطلاعات طراحی شده‌اند، بعضی امکان کنترل از راه دور ایجاد می‌کنند و برخی دیگر وظیفه دارند بدافزارهای دیگری را روی سیستم دانلود و اجرا کنند.
برای مثال، یک تروجان می‌تواند اطلاعات ورود به حساب‌ها را سرقت کند، فعالیت کاربر را زیر نظر بگیرد، فایل‌های حساس را به مهاجم ارسال کند یا دسترسی مخفیانه‌ای برای کنترل سیستم ایجاد کند. برخی تروجان‌ها نیز نقش واسطه دارند و پس از ورود، بدافزار دیگری مانند باج‌افزار را روی سیستم اجرا می‌کنند.
انواع تروجان چیست؟
تروجان‌ها بر اساس هدف و نحوه فعالیت به گروه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. شناخت این دسته‌ها کمک می‌کند متوجه شوید چرا یک تروجان ممکن است فقط اطلاعات خاصی را هدف قرار دهد، در حالی که تروجان دیگری کنترل بیشتری روی سیستم ایجاد می‌کند.
تروجان Backdoor یا درِ پشتی
این نوع تروجان تلاش می‌کند یک مسیر دسترسی مخفی برای مهاجم ایجاد کند. در صورت موفقیت، مهاجم می‌تواند بدون اطلاع کاربر به سیستم دسترسی پیدا کند، فایل جابه‌جا کند یا بدافزار دیگری روی دستگاه اجرا کند. برخی نمونه‌های پیشرفته‌تر با عنوان Remote Access Trojan یا RAT شناخته می‌شوند و قابلیت‌هایی مانند دریافت فایل، ثبت کلیدهای فشرده‌شده و گرفتن اسکرین‌شات دارند.
تروجان Downloader
هدف اصلی Downloader نصب یا دریافت بدافزارهای دیگر است. این تروجان ممکن است در ابتدا فقط یک فایل کوچک باشد، اما بعد از اجرا به سرور مهاجم متصل شود و بدافزارهای دیگری را دانلود و اجرا کند. ESET نیز Downloader را یکی از زیرگروه‌های تروجان معرفی می‌کند.
تروجان Dropper
Dropper مانند یک حامل برای بدافزار دیگر عمل می‌کند. فایل مخرب موردنظر مهاجم می‌تواند داخل Dropper قرار گرفته باشد و پس از اجرای آن، فایل مخفی استخراج و روی سیستم اجرا شود.
تروجان بانکی
این گروه با هدف سرقت اطلاعات حساس مالی و حساب‌های بانکی طراحی می‌شود. تروجان‌های بانکی می‌توانند فعالیت‌های کاربر هنگام استفاده از سرویس‌های مالی را هدف قرار دهند و اطلاعاتی مانند اطلاعات ورود یا داده‌های حساس را سرقت کنند.
تروجان Infostealer
Infostealerها برای سرقت اطلاعات طراحی شده‌اند و ممکن است اطلاعات ورود، داده‌های شخصی یا اطلاعات ذخیره‌شده در سیستم را هدف قرار دهند. به همین دلیل، آلوده شدن کامپیوتر به چنین تروجانی فقط یک مشکل نرم‌افزاری نیست و می‌تواند امنیت حساب‌های کاربر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
تروجان باج‌افزاری
برخی تروجان‌ها برای اجرای باج‌افزار یا ایجاد عملکرد مشابه آن استفاده می‌شوند. در این حالت ممکن است فایل‌ها رمزگذاری شوند یا دسترسی کاربر به اطلاعات محدود شود و سپس از قربانی درخواست پرداخت وجه شود.
پیشنهاد مطالعه : نشانه‌های آلوده شدن کامپیوتر به بدافزار چیست؟
تفاوت تروجان و ویروس چیست؟
تروجان و ویروس هر دو در گروه بدافزارها قرار می‌گیرند، اما نحوه عملکردشان یکسان نیست. ویروس قابلیت تکثیر و آلوده کردن فایل‌های دیگر را دارد و می‌تواند با اجرای فایل آلوده گسترش پیدا کند. در مقابل، تروجان به‌طور معمول خودش را تکثیر نمی‌کند و بیشتر با فریب کاربر یا استفاده از یک مسیر دیگر وارد سیستم می‌شود.
| ویژگی | تروجان | ویروس |
|---|---|---|
| تکثیر خودکار | خیر، معمولاً خود را تکثیر نمی‌کند | بله، قابلیت تکثیر و انتشار دارد |
| روش ورود رایج | فایل یا برنامه جعلی، لینک، پیوست و مهندسی اجتماعی | فایل آلوده و انتشار از طریق فایل‌ها یا سیستم‌های دیگر |
| هدف | بسته به نوع؛ از سرقت اطلاعات تا ایجاد دسترسی | تکثیر، آلوده کردن فایل‌ها و اجرای فعالیت مخرب |
بنابراین عبارت «ویروس تروجان» که در جست‌وجوهای اینترنتی زیاد دیده می‌شود، از نظر فنی دقیق نیست. اصطلاح درست‌تر «بدافزار تروجان» یا «Trojan» است.
نشانه‌های آلوده شدن کامپیوتر به تروجان چیست؟
تشخیص تروجان همیشه آسان نیست؛ زیرا بسیاری از آن‌ها تلاش می‌کنند بدون ایجاد علامت واضح در پس‌زمینه فعالیت کنند. با این حال، تغییر ناگهانی رفتار سیستم می‌تواند هشداری برای بررسی بیشتر باشد.
- کند شدن غیرعادی کامپیوتر بدون دلیل مشخص
- هنگ کردن یا Crash مکرر برنامه‌ها و ویندوز
- نمایش ناگهانی Pop-upها و هشدارهای غیرعادی
- ظاهر شدن برنامه‌هایی که کاربر آن‌ها را نصب نکرده است
- اجرای برنامه‌های ناشناس هنگام روشن شدن سیستم
- افزایش غیرعادی مصرف پردازنده، حافظه یا اینترنت
- تغییر صفحه اصلی یا تنظیمات مرورگر
- ارسال ایمیل یا پیام‌هایی که کاربر آن‌ها را ارسال نکرده است
- تغییر رمز حساب‌ها یا مشاهده فعالیت مشکوک در آن‌ها
این علائم به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که کامپیوتر به تروجان آلوده شده است؛ زیرا مشکلات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری نیز می‌توانند رفتار مشابهی ایجاد کنند. برای تشخیص، باید سیستم را با یک راهکار امنیتی معتبر بررسی کرد. ESET نیز کندی، هنگ کردن، Pop-upهای غیرعادی، برنامه‌های ناشناس و افزایش مصرف منابع را از نشانه‌هایی می‌داند که باید مورد بررسی قرار گیرند.
چگونه بفهمیم کامپیوتر تروجان دارد؟
اگر به وجود تروجان مشکوک هستید، به جای حذف تصادفی فایل‌ها یا برنامه‌ها، ابتدا یک اسکن امنیتی انجام دهید. آنتی‌ویروس می‌تواند فایل‌ها و فعالیت‌های مشکوک را بررسی کرده و در صورت شناسایی تهدید، آن را قرنطینه یا حذف کند.
اگر از یکی از محصولات ESET برای ویندوز استفاده می‌کنید، می‌توانید از بخش Computer scan اسکن سیستم را اجرا کنید. برای بررسی عمیق‌تر نیز در صورت نیاز امکان استفاده از اسکن سفارشی وجود دارد. در راهنمای ESET برای حذف برخی تروجان‌های مشخص نیز اجرای اسکن عمیق سیستم پس از پاک‌سازی توصیه شده است.
پیشنهاد مطالعه : چگونه بفهمیم کامپیوتر ویروس دارد؟
اگر نود 32 تروجان پیدا کرد چه کنیم؟
اگر ESET یک فایل یا برنامه را به‌عنوان Trojan شناسایی کرد، آن را بدون بررسی از قرنطینه خارج نکنید. فایل قرنطینه‌شده عملاً از دسترس اجرای عادی خارج می‌شود و می‌توانید بعداً درباره آن تصمیم بگیرید.
اگر فایل شناسایی‌شده ناشناس است یا منبع آن را نمی‌شناسید، معمولاً نباید صرفاً به دلیل اینکه نام فایل برایتان آشناست آن را Restore کنید. در صورتی که هشدار همچنان تکرار می‌شود، اسکن کامل سیستم را اجرا کنید تا احتمال وجود فایل‌های مرتبط دیگر نیز بررسی شود.
اگر ESET یک فایل را به‌عنوان تروجان شناسایی کرده است، قبل از انتخاب گزینه Restore یا Exclude مطمئن شوید که فایل واقعاً سالم است. خارج کردن یک فایل مخرب از فرایند اسکن می‌تواند سیستم را دوباره در معرض خطر قرار دهد.
اگر تروجان وارد کامپیوتر شده باشد، چه کار کنیم؟
اگر مطمئن هستید یا احتمال زیادی می‌دهید که تروجان روی سیستم اجرا شده است، اولین کار این است که ارتباط دستگاه با اینترنت را موقتاً قطع کنید. این کار می‌تواند ارتباط بدافزار با سرور مهاجم را محدود کند و در برخی سناریوها مانع انتقال اطلاعات یا دریافت دستورات بیشتر شود. ESET نیز قطع اتصال دستگاه از شبکه را به‌عنوان یکی از اقدامات اولیه هنگام شک به آلودگی پیشنهاد می‌کند.
پس از قطع اتصال، یک اسکن کامل با آنتی‌ویروس معتبر انجام دهید و فایل‌های شناسایی‌شده را طبق توصیه نرم‌افزار امنیتی قرنطینه یا حذف کنید. بعد از اطمینان از پاک‌سازی، سیستم‌عامل و نرم‌افزارها را به‌روزرسانی کنید.
اگر احتمال می‌دهید تروجان اطلاعات حساب‌های شما را سرقت کرده باشد، پس از پاک‌سازی سیستم و ترجیحاً از یک دستگاه مطمئن، رمزهای عبور مهم را تغییر دهید و احراز هویت دومرحله‌ای را فعال کنید. اگر اطلاعات بانکی در معرض خطر بوده است، موضوع را با بانک یا سرویس مالی مربوطه نیز پیگیری کنید.
پیشنهاد مطالعه : خرید لایسنس ESET Mobile Security برای امنیت بیشتر موبایل
چگونه از آلوده شدن کامپیوتر به تروجان جلوگیری کنیم؟
از آنجا که تروجان‌ها اغلب با فریب کاربر وارد سیستم می‌شوند، رفتار کاربر نقش مهمی در پیشگیری دارد. استفاده از آنتی‌ویروس معتبر مهم است، اما نباید تنها لایه دفاعی شما باشد.
نرم‌افزار را از منبع معتبر دانلود کنید
یکی از ساده‌ترین راه‌های کاهش خطر تروجان، دانلود برنامه‌ها از وب‌سایت رسمی سازنده یا منابع معتبر است. نسخه‌های کرک‌شده، فعال‌سازهای ناشناس و فایل‌هایی که وعده قابلیت‌های غیرعادی می‌دهند، می‌توانند ریسک بیشتری داشته باشند.
فایل‌های پیوست ناشناس را باز نکنید
اگر ایمیلی دریافت کردید که از شما می‌خواهد یک فایل Word، PDF، ZIP یا فایل اجرایی را باز کنید، قبل از انجام این کار فرستنده و دلیل دریافت فایل را بررسی کنید. حتی اگر نام فرستنده برایتان آشناست، در صورت غیرعادی بودن پیام بهتر است از یک مسیر دیگر صحت آن را تأیید کنید.
به‌روزرسانی‌های جعلی را جدی بگیرید
گاهی یک پنجره یا وب‌سایت به شما هشدار می‌دهد که برای ادامه کار باید مرورگر، Flash Player یا برنامه دیگری را فوراً به‌روزرسانی کنید. به‌جای دانلود فایل از همان پنجره، برنامه را از وب‌سایت رسمی آن به‌روزرسانی کنید. ESET نیز فایل‌های به‌روزرسانی جعلی را یکی از روش‌هایی می‌داند که مهاجمان برای توزیع تروجان استفاده می‌کنند.
ویندوز و برنامه‌ها را به‌روز نگه دارید
به‌روزرسانی‌های امنیتی می‌توانند آسیب‌پذیری‌هایی را برطرف کنند که مهاجمان از آن‌ها برای نفوذ استفاده می‌کنند. بنابراین فعال بودن به‌روزرسانی خودکار ویندوز و نرم‌افزارهای مهم، یکی از اقدامات پایه‌ای برای کاهش خطر تروجان است.
از آنتی‌ویروس معتبر و به‌روز استفاده کنید
تشخیص فایل مخرب برای کاربر عادی همیشه آسان نیست؛ به همین دلیل استفاده از یک راهکار امنیتی به‌روز اهمیت دارد. محصولات امنیتی مدرن از فناوری‌های مختلفی برای شناسایی تهدیدهای شناخته‌شده و رفتارهای مشکوک استفاده می‌کنند. ESET نیز استفاده از یک راهکار امنیتی معتبر و به‌روز را در کنار رعایت اصول امنیتی توصیه می‌کند.
آیا نود 32 می‌تواند تروجان را شناسایی کند؟
بله. نود 32 و سایر محصولات امنیتی ESET برای شناسایی انواع مختلف بدافزارها، از جمله تروجان‌ها، طراحی شده‌اند. اگر فایل یا فعالیتی به‌عنوان تهدید شناسایی شود، محصول امنیتی می‌تواند بر اساس نوع تهدید و تنظیمات سیستم، آن را مسدود، قرنطینه یا حذف کند.
با این حال، هیچ ابزار امنیتی نباید جایگزین رفتار درست کاربر شود. اگر کاربر فایل ناشناس را اجرا کند، هشدار امنیتی را نادیده بگیرد یا نرم‌افزارهای کرک‌شده را از منابع نامعتبر دریافت کند، احتمال مواجهه با تهدید همچنان وجود دارد.
تروجان چه اطلاعاتی را می‌تواند سرقت کند؟
بسته به نوع تروجان، اطلاعات هدف می‌تواند متفاوت باشد. برخی نمونه‌ها روی اطلاعات ورود تمرکز دارند، بعضی اطلاعات بانکی را هدف قرار می‌دهند و گروهی دیگر می‌توانند فایل‌های شخصی، اطلاعات مرورگر یا داده‌های حساس موجود در سیستم را جمع‌آوری کنند.
در تروجان‌های دارای قابلیت دسترسی از راه دور، مهاجم ممکن است بتواند فعالیت‌هایی مانند دریافت فایل، ثبت کلیدهای فشرده‌شده یا گرفتن تصویر از صفحه را انجام دهد. بنابراین آلودگی به تروجان را نباید فقط یک مشکل مربوط به سرعت کامپیوتر دانست؛ این نوع بدافزار می‌تواند مستقیماً حریم خصوصی و حساب‌های آنلاین کاربر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
پیشنهاد مطالعه : خرید لایسنس ESET Smart Security Premium برای امنیت کامپیوتر
تفاوت تروجان با باج افزار چیست؟
تروجان و باج‌افزار هر دو نوعی بدافزار هستند، اما هدف اصلی آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد. تروجان معمولاً با ظاهر شدن به شکل یک فایل یا برنامه معتبر تلاش می‌کند وارد سیستم شود و می‌تواند برای سرقت اطلاعات، ایجاد دسترسی یا نصب بدافزارهای دیگر استفاده شود.
باج‌افزار در مقابل معمولاً با هدف جلوگیری از دسترسی به فایل‌ها یا سیستم و مطالبه پول از قربانی عمل می‌کند. البته یک تروجان می‌تواند به‌عنوان وسیله‌ای برای رساندن یا اجرای باج‌افزار مورد استفاده قرار گیرد؛ بنابراین این دو مفهوم کاملاً جدا از یکدیگر نیستند.
سؤالات متداول درباره تروجان
تروجان چیست؟
تروجان نوعی بدافزار است که با پنهان کردن ماهیت واقعی خود در قالب یک فایل، برنامه، به‌روزرسانی یا محتوای ظاهراً معتبر، کاربر را به اجرای آن ترغیب می‌کند. تروجان می‌تواند برای سرقت اطلاعات، ایجاد دسترسی از راه دور یا دانلود بدافزارهای دیگر استفاده شود.
آیا تروجان همان ویروس است؟
خیر. تروجان از نظر فنی ویروس نیست. ویروس می‌تواند خودش را تکثیر و فایل‌های دیگر را آلوده کند، در حالی که تروجان معمولاً برای ورود و اجرا به فریب کاربر یا یک مسیر نفوذ دیگر متکی است.
از کجا بفهمیم کامپیوتر تروجان دارد؟
کند شدن ناگهانی سیستم، هنگ کردن، نمایش Pop-upهای غیرعادی، اجرای برنامه‌های ناشناس، افزایش غیرعادی مصرف منابع و تغییر رفتار مرورگر می‌توانند از نشانه‌های احتمالی باشند. با این حال، برای تشخیص دقیق باید سیستم را با یک آنتی‌ویروس معتبر اسکن کنید.
آیا تروجان می‌تواند رمز عبور را سرقت کند؟
بله. بعضی تروجان‌ها برای سرقت اطلاعات ورود و داده‌های حساس طراحی شده‌اند و برخی انواع آن‌ها می‌توانند فعالیت‌های کاربر را نیز زیر نظر بگیرند.
اگر نود 32 تروجان پیدا کرد چه کنیم؟
فایل شناسایی‌شده را بدون بررسی از قرنطینه خارج نکنید. اجازه دهید ESET تهدید را مدیریت کند و در صورت نیاز یک اسکن کامل سیستم نیز اجرا کنید. اگر احتمال سرقت اطلاعات وجود دارد، پس از پاک‌سازی سیستم رمزهای عبور مهم را نیز تغییر دهید.
چگونه از تروجان جلوگیری کنیم؟
نرم‌افزارها را از منابع معتبر دریافت کنید، فایل‌ها و لینک‌های ناشناس را باز نکنید، به‌روزرسانی‌های امنیتی را نصب کنید، از نرم‌افزار امنیتی معتبر و به‌روز استفاده کنید و در برابر پیام‌هایی که شما را برای کلیک یا دانلود فوری تحت فشار قرار می‌دهند محتاط باشید.
جمع‌بندی
در پاسخ به سؤال «تروجان چیست؟» باید گفت تروجان نوعی بدافزار است که با پنهان کردن هدف واقعی خود، تلاش می‌کند کاربر را به اجرای یک فایل یا برنامه مخرب متقاعد کند. برخلاف ویروس، تروجان معمولاً خودش را تکثیر نمی‌کند؛ اما پس از ورود به سیستم می‌تواند برای سرقت اطلاعات، ایجاد دسترسی از راه دور، دانلود بدافزارهای دیگر یا حتی اجرای حملات مخرب‌تر مورد استفاده قرار گیرد.
بهترین راه مقابله با تروجان، ترکیبی از آگاهی کاربر، دانلود نرم‌افزار از منابع معتبر، نصب به‌روزرسانی‌های امنیتی و استفاده از یک آنتی‌ویروس معتبر و به‌روز مانند ESET است. اگر به آلودگی سیستم مشکوک شدید، اتصال اینترنت را قطع کنید، یک اسکن کامل انجام دهید و فایل‌های شناسایی‌شده را بدون بررسی از قرنطینه خارج نکنید.
پیشنهاد می کنیم برای امنیت لپ تاب و کامپیوتر خود از لایسنس معتبر نود 32 استفاده کنید.
